Uniknya N9 ada 4 luak sebab tu mereka gelarkan Yang Di Pertuan Besar bukan Raja atau Sultan. Dan dulu tak ada indonesia, yang ada nusantara.
Konsep 4 Luak Negeri Sembilan (N9) sangat penting dalam sistem adat dan pentadbiran tradisional Negeri Sembilan yang berasaskan Adat Perpatih.
Apa itu 4 Luak? 4 Luak merujuk kepada empat kawasan utama asal yang menjadi teras pemerintahan Negeri Sembilan:
1. Sungai Ujong
2. Rembau
3. Jelebu
4. Johol
Fungsi 4 Luak memilih Yang Dipertuan Besar. Fungsi paling penting. Undang dari 4 Luak akan memilih pemerintah negeri iaitu Yang Dipertuan Besar Negeri Sembilan. Ini unik kerana raja dipilih, bukan semata-mata diwarisi.
Pusat Kuasa Adat (Adat Perpatih). 4 Luak menjadi asas pelaksanaan adat:
- Sistem matrilineal (ikut keturunan ibu)
- Pembahagian harta pusaka
- Undang setiap luak menjaga adat di kawasan masing-masing.
Pentadbiran tradisional, setiap luak diketuai oleh seorang Undang. Undang berfungsi seperti:
- Ketua kawasan
- Hakim adat
- Pemimpin masyarakat
Ia juga menjaga keseimbangan kuasa. Kuasa tidak tertumpu pada satu pihak sahaja. Sistem ini:
- Mengelakkan penyalahgunaan kuasa
- Menggalakkan musyawarah (perbincangan bersama)
Ia juga menyelesaikan konflik & hukum adat. Undang dan pembesar adat:
- Menyelesaikan pertikaian
- Menguatkuasakan hukum adat
- Contoh: isu tanah pusaka, perkahwinan, warisan
4 Luak berfungsi sebagai:
- Pemilih Yang Di Pertuan Besar
- Penjaga adat
- Pentadbir kawasan
- Pengimbang kuasa
- Penyelesai konflik
Era Pagaruyung (Jurai Awal)
Raja Melewar (1773 – 1795): Pemerintah pertama yang didatangkan khas dari Pagaruyung, Sumatera Barat.
Yamtuan Hitam (1795 – 1808): Menantu kepada Raja Melewar.
Yamtuan Lenggang (1808 – 1824): Juga dikenali sebagai Raja Ali. Beliau merupakan pemerintah terakhir yang dihantar terus dari Pagaruyung sebelum sistem pelantikan beralih kepada jurai keturunan di Negeri Sembilan.
Era Keturunan Tempatan (Dinasti Seri Menanti)
Yamtuan Radin (1824 – 1861): Putera kepada Yamtuan Lenggang. Bermulanya tradisi warisan takhta daripada bapa ke anak atau kerabat terdekat di Negeri Sembilan.
Yamtuan Imam (1861 – 1869): Saudara kepada Yamtuan Radin.
Yamtuan Antah (1869 – 1888): Putera kepada Yamtuan Radin. Beliau terkenal kerana menentang campur tangan British dalam Perang Paroi.
Tuanku Muhammad (1888 – 1933): Putera kepada Yamtuan Antah. Di bawah pemerintahan beliau, Negeri Sembilan menyertai Negeri-negeri Melayu Bersekutu (FMS).
Tuanku Abdul Rahman (1933 – 1960): Putera kepada Tuanku Muhammad. Beliau juga merupakan Yang di-Pertuan Agong Malaysia yang pertama.
Tuanku Munawir (1960 – 1967): Putera sulung kepada Tuanku Abdul Rahman.
Tuanku Ja’afar (1967 – 2008): Adinda kepada
Tuanku Munawir. Beliau menaiki takhta selepas kemangkatan kekanda beliau dan juga pernah berkhidmat sebagai Yang di-Pertuan Agong ke-10.
Tuanku Muhriz (2008 – Kini): Putera kepada Tuanku Munawir. Beliau dimasyhurkan sebagai Yang di-Pertuan Besar ke-11 mengikut sistem pemilihan oleh Undang Yang Empat.
